Orta Doğu’daki Çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki Gerginlik Küresel Gübre Piyasasını Sarsıyor.
(AH12) - İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik olası hava saldırıları ile Orta Doğu’da artan gerilimler, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan olası sevkiyat aksaklıklarıyla birleşince küresel gübre piyasasında ciddi bir arz şokuna yol açtı. Analistler, üretim kesintileri ve sevkiyat gecikmelerinin gübre fiyatlarını hızla yükselttiğini, bunun da dünya genelinde çiftçilerin maliyetlerini artıracağını belirtiyor.
Dünya gübre ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ayrıca azotlu gübre üretiminde maliyetin yüzde 70’i doğalgazdan kaynaklanıyor. Bu nedenle hem üretim maliyetlerinin yükselmesi hem de tedarik zincirinde aksama yaşanması, gübreyi büyük ölçüde ithal eden Türkiye’yi doğrudan etkileyebilir.
Türkiye’nin Durumu
Türkiye, kimyevi gübre ihtiyacının yaklaşık %95’ini ithalatla karşılıyor. İran ise Türkiye’ye hem hammadde hem de işlenmiş gübre (üre ve amonyak) sağlayan önemli bir tedarikçi konumunda bulunuyor.
Tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım, “Savaş devam ederse kimyevi gübre fiyatlarını olumsuz etkiler. Türkiye’de gübre kullanım dönemi tam da bu döneme denk geliyor ve dünya genelinde fiyatlar artacağı için etkilenme kaçınılmaz” dedi.
Türkiye’de yerel stokların kısa vadede arz güvenliği sağladığı belirtilse de, uzun süreli jeopolitik gerilimlerin fiyatlar üzerinde olumsuz etkisi olabileceği vurgulanıyor. Uzmanlar, krizin özellikle buğday, mısır ve pamuk fiyatlarını yüzde 40’a kadar artırabileceğini öngörüyor
ABD ve Dünya Piyasası Etkisi
Büyük yerli üretim kapasitesine sahip olmasına rağmen gübre ihtiyacının önemli bir bölümünü ithal eden ABD’de fiyatlar hızla yükseldi. New Orleans’taki ithalat merkezinde ton başına 516 dolar olan gübre fiyatı, birkaç gün içinde 683 dolara çıktı. Analistler, Basra Körfezi’ndeki kapanmanın sürmesi ve sevkiyatların bahar ekim sezonuna yetişmemesi halinde fiyatların daha da artabileceği uyarısında bulunuyor.
Tarım Sektörüne Yansımaları
StoneX analisti Josh Linville, zamanlamanın tarım sektörü açısından kritik olduğunu belirterek, “Kelimenin tam anlamıyla yılın hiçbir döneminde bundan daha kötü bir zamanda olamazdı” dedi.
Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti ve Gıda ve Tarım Politikası Enstitüsü’nde görev yapan Seth Meyer ise, artan maliyetlerin çiftçilerin üretim tercihlerini değiştirebileceğini vurguladı. Meyer’e göre, yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır ekimi azalabilir veya gübre kullanımında kısıtlamaya gidilebilir.
Uzman Uyarısı
Analistler, Orta Doğu’daki çatışmaların ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat sorunlarının kısa vadede tarım sektörünü olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Türkiye gibi dışa bağımlı ülkeler için özellikle azotlu gübre temini kritik bir risk oluşturuyor.
