21 Şubat Dünya Anadili Günü: UNESCO Verilerine Göre Türkiye’de 18 Dil Tehlike Altında
(AH12)– UNESCO tarafından 1999 yılında ilan edilen ve 2000 yılından bu yana kutlanan 21 Şubat Dünya Anadili Günü kapsamında yapılan açıklamalarda, dil çeşitliliğinin korunmasının önemi bir kez daha vurgulandı. UNESCO verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 7 bin dil konuşuluyor; bu dillerin yaklaşık yüzde 40’ı ise yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor.
UNESCO’nun Tehlike Altındaki Diller Atlası’na göre Türkiye’de 18 dil tehlike altında yer alıyor. Atlasta Ubıhça, Mlahso ve Kapadokya Yunancasının kaybolduğu belirtilirken; Lazca, Zazaca, Hemşince, Abhazca ve özellikle Hertevin dilinin “son derece tehlike altında” olduğu ifade ediliyor. UNESCO verilerine göre 1950 yılından bu yana dünya çapında 200’den fazla dil yok oldu. Uzmanlar, küreselleşme, kentleşme ve tek dillilik politikalarının dil kaybını hızlandıran başlıca faktörler arasında yer aldığını belirtiyor.
ZAZACA İÇİN KUŞAKLAR ARASI AKTARIM UYARISI
Hint-Avrupa dil ailesinin İranî koluna mensup olan Zazaca’nın, yapısal özellikleri bakımından Türkçeden farklı bir dil olduğu belirtiliyor. Akademik çevrelerde Kürtçe ile ilişkisi konusunda farklı görüşler bulunsa da, dilbilimciler Zazaca’nın günlük yaşamdan hızla çekildiğine dikkat çekiyor.
Saha gözlemlerine göre birçok ailede çocukların dili anlayabildiği ancak konuşmadığı; Zazaca’nın ev içi ve yaşlı kuşaklarla sınırlı bir kullanım alanına sıkıştığı ifade ediliyor. Uzmanlara göre bir dilin yaşayabilmesi için kuşaklar arası aktarımın sürmesi, eğitimde ve kamusal alanda yer bulması gerekiyor. Aksi halde dilin yalnızca kayıt altına alınması, yaşaması için yeterli olmuyor.
HERTEVİN DİLİNDE KRİTİK EŞİK
UNESCO verilerine göre Siirt’in Pervari ilçesine bağlı Ekindüzü köyünde konuşulan Hertevin dili bugün yalnızca birkaç kişi tarafından biliniyor. 1970’li yıllarda Alman dilbilimci Otto Jastrow tarafından akademik çalışmalara konu edilen dilin, göç ve demografik değişimler nedeniyle yok olma noktasına geldiği belirtiliyor.
TÜRKİYE’DE TEHLİKE ALTINDAKİ DİLLER
UNESCO’ya göre Türkiye’de tehlike altında bulunan diller arasında Kapadokya Yunancası, Gagavuzca, Zazaca, Hertevince, Hemşince, Ladino, Lazca, Abhazca, Abazaca, Adığece, Kabardey şivesi, Mlahso (Batı Süryanice), Pontus Yunancası, Romanca, Süryanice, Turoyo, Ubıhça ve Ermenice yer alıyor.
ETKİNLİK ÇAĞRISI
21 Şubat Dünya Anadili Günü kapsamında çeşitli sivil toplum kuruluşları tarafından anma ve farkındalık etkinlikleri düzenlenecek. Geçtiğimiz yıl organizasyonunu Zaza-Der’in üstlendiği etkinliklerin bu yıl Hemşinliler tarafından organize edileceği bildirildi.
TAD bileşenleriyle ortaklaşa düzenlenecek Dünya Anadili Günü programının 21 Şubat Cumartesi günü saat 14.00’te gerçekleştirileceği belirtilerek, tüm üyeler ve anadili gönüllüleri etkinliğe davet edildi.
Uzmanlar, bir dilin yok oluşunun yalnızca kelimelerin kaybı anlamına gelmediğini; o dili konuşan toplumun kültürel hafızasının, dünya görüşünün ve toplumsal birikiminin de zayıflaması anlamına geldiğini vurguluyor. UNESCO ise dil kaybının kaçınılmaz bir kader olmadığını, kamusal destek, eğitim politikaları ve toplumsal sahiplenmeyle dillerin yaşatılabileceğini belirtiyor.
Tüm üyelerimize ve Zaza Dili gönüllülerine çağrımızdır.
Bu 21 Şubat Cumartesi günü, saat 14:00' te afişte belirtilen adreste TAD bileşenleriyle ortak Dünya Anadili Günü anma programımız vardır.
Tüm üye ve anadili sevdalıları davetlidir.
Sıma ezanê ma be hezkerdoğê zonê maa xo kam ke esto, pêro piya sıma rê sılaiya.
21 Gucige, roca Semiye, saete 14:00ine de seveta Dina de Roca Zonê Mau (Dakılu), ebe TADiya programê ma esto.
Sıma pêroine pinime.
Zaza-Der/İstanbul
